آن روز، روز عادی ای چون روزهای دیگر نبود که ایرانیان از خواب بیدار شوند و تا شب سرکار باشند و شب به خانه بر گردند و بعد همان سیر تکرار شود. مردمان با شوق و ذوقی دیگرگونه بیدار شدند که کمتر سابقه داشت  و برای عده ای آن روز، بوی شور و حرارت روزهای انقلاب را می داد. همه از صبح رفته بوند در صف ایستاده بودند، اما نه صف نانوایی که در صف رای و منتظر بودند که به کسی رای بدهند که تا چند ماه قبل زیاد نمی شناختنش. بعضی ها با وضوء آمده بودند، چون کسی که می خواستند رئیس جمهورش کنند سید بود. بسیاری وقتی رایشان را به صندوق می انداختند زیر لب آرام نجوا می کردند: الهم صلی علی محمد و آل محمد؛ تا رایشان را متبرک کنند و منتخبشان را از گزند به دور دارند. خیلی های دیگر هم علی رغم انتخابات دیگر آمده بودند به سید محمد خاتمی رای بدهند شاید راه باریکی به سوی دموکراسی، آزادی و حقوق بشر باز شود. صبح سوم خرداد نتیجه صف های طولانی و همبستگی ایرانیان معلوم شد و آن روز مردم ایران خیلی صریح و روشن  پیامشان را از طریق صندوق های رای فریاد زند. سید همشه خندان رئیس جمهور شد، اما ...که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها.

اکنون ده سال از آن روز می گذرد و آن روز و هشت سال اصلاحات به خاطره ازلی و ابدی مان پیوسته اند. اینک ما مانده ایم و حسرت زمان از دست رفته. نسل ما که آن رورزها تازه نوجوانیش را آغاز کرده بود در این ده سال به اندازه یک قرن تجربه اندوخته. ما سرنوشت خاتمی را با رویاهایمان پیوند زده بودیم و ناکامی اصلاحات فقط ناکامی و شکست چند سیاستمدار اصلاح طلب نبود، بلکه ناکامی و سقط آرزوهای ما هم بود. ما که با کامیابی های اصلاحات پای کوبی می کردیم ( اولین سالگرد اصلاحات در دانشگاه تهران را که یادتان هست) و با ناکامی ها و بی مروتی ها اشک می ریختیم، اکنون نمی توانیم حساب خود را از آن جدا کنیم.

 کوی دانشگاه و آخرین شانزده آذزی که خاتمی به میان دانشجویان رفت، کابوس های اند که رهایمان نمی کنند. مگر خاتمی مسبب فاجعه کوی بود که عده ای آنچنان او را محاکمه می کردند؟ آن روز عده ای هر چه خواستند به خاتمی تهمت زدند، غافل از آن که در واقع آرزوهای خود را پرپر می کردند. نمی دانم که چند نفر آن روز گریه های خاتمی بعد از اتمام جلسه را دیدند، گریه خاتمی، گریه بر ذبح کردن آرزوهای نسلی به دست خودشان بود.

من هم مانند بسیاری دیگر بر عملکرد خاتمی و اصلاح طلبان نقدهای فراوانی دارم و از لحاظ فکری اختلافات غیر قابل کتمانی با آن ها دارم، اما تنها خاتمی و یا عده ای خاص را مسبب ناکامی اصلاحات نمی دانم، بلکه بر این باورم که در ناکامی اصلاحات همه مقصر بودند وکمتر از همه خاتمی. گروه های اصلاح طلب و دانشجویان رادیکال بیشترین سهم را در نافرجامی اصلاحات داشتند. بسیاری از اصلاح طلبان، قدرت چنان شیفته شان کرده بود که فراموش کرده بودند برای چه انتخاب شده بودند و عده ای دیگر نیز تنها سقف مطالبات مردم را بالا می برند. عده ای از دانشجویان و اصلاح طلبان رادیکال نیز چنان جوگیر شده بودند که تنها کون فیکون کردن همه چیز راضی شان می کرد و هر روز سرود عبور و مرور را بر لبان جاری می کردند و از رئیس جمهوری که انتخاب کرده بودند انتظار داشتند نقش اپوزیسیون بازی کند.

قرار بود اصلاحات به ما بیاموزاند که همدیگر را تحمل کنیم و علی رغم تمام اختلافات با هم کار کنیم، اما نه چندان تحملی در کار بود ونه من ها، کوچک شدند. اگر انتظار چندانی از نسل گذشته نیست، اما نسل ما با این همه تجربه باید بتواند مثل گذشتگان نباشد و هنوز به نهادینه شدن اصلاحات حداقل در درون جمع های خودمان امیدوار باشد.

به یاد روزهای سرخوش اصلاحات این نوشته را با شعری از شاملوی همیشه عزیزم  ختم می کنم:

احساس می کنم

در بدترین دقایق این شام مرگزای

چندین هزار چشمه خورشید

                                  در دلم

می جوشد از یقین؛

احساس می کنم

در هر کنار و گوشه این شوره زار یاس

چندین هزار جنگل شاداب

                                  ناگهان

می روید از زمین.